Dijital kültürün yükselişi, sosyal medyanın sınırsız etkileşim olanakları ve ünlülerle kurulan yapay bağlar, modern insanın ruh halini derinden şekillendiriyor. Cambridge Dictionary de bu dönüşümü işaret ederek 2025’in kelimesi olarak “parasocial”ı seçti. Bu kavram, insanların tanımadıkları bir kişiye ya da bir (yapay zeka sistemine) karşı geliştirdiği tek taraflı duygusal yakınlığı ifade ediyor.
1956 yılında sosyologlar Donald Horton ve Richard Wohl tarafından televizyon izleyicilerinin ekran karşısındaki kişilere duyduğu bağları açıklamak için geliştirilen terim, bugün sosyal medyanın etkisiyle küresel popüler kültürün merkezine oturmuş durumda.
Ünlülerden yapay zekaya uzanan tek taraflı bağlar
Cambridge Dictionary, bu yıl kavramın kullanımında olağanüstü bir artış olduğunu belirtiyor. Özellikle Taylor Swift ve NFL yıldızı Travis Kelce’in ilişkisinin kamuoyunda yarattığı yoğun duygusal yansıma, parasosyal etkileşimlerin en görünür örneklerinden biri olarak gösteriliyor. Benzer şekilde Lily Allen’ın albümü “West End Girl” çevresinde büyüyen aşırı merak da bu davranış biçiminin güçlendiğini ortaya koyuyor.
2025 boyunca dikkat çeken bir diğer eğilim ise yapay zeka sohbet botlarıyla kurulan parasosyal ilişkilerin hızla artması. ChatGPT benzeri sistemlerle günlük konuşmalar yapan, onlara güvenen ya da duygusal bağ kuran kullanıcıların sayısındaki yükseliş, sözlüğün editörleri tarafından “yılın ruhunu yansıtan” en kritik nedenlerden biri olarak gösteriliyor.
Cambridge Dictionary’den Colin McIntosh bu durumu şöyle özetliyor: “Bir zamanlar akademik bir terminoloji olan parasocial artık tamamen ana akım. Milyonlarca insan bir tür parasosyal ilişki içinde; geri kalanlar da bu artışı dikkatle izliyor.”
Cambridge Üniversitesi’nden Sosyal Psikoloji Profesörü Simone Schnall, parasosyal kavramının doğru bir seçim olduğunu belirterek şunları ekliyor: “Bu ilişki biçimi, hem ünlülerle hem influencerlarla hem de yapay zeka sistemleriyle kurulan etkileşimi dönüştürüyor. Günümüzde birçok insan, tamamen tek taraflı olan bu bağları gerçek bir duygusal yakınlık gibi algılayabiliyor.”
Schnall’a göre parasosyal ilişkiler, aşırı sadakat, güven ve duygusal bağlanma gibi riskler taşıyor. Bu da kavramın “modern çağın sağlıksız fenomenlerinden biri” olarak görülmesine neden oluyor.
2025’in öne çıkan diğer kelimeleri de dijital kültürle ilgili
Cambridge Dictionary bu yıl ayrıca dijital içerik kültürünü yansıtan bazı yeni kelimelere dikkat çekti:
- slop (özellikle yapay zeka tarafından üretilmiş, çok düşük kaliteli internet içeriği)
- memeify (bir kişi, olay ya da görüntünün memeye dönüştürülmesi)
- delulu, skibidi, tradwife gibi gençlik kültüründe hızla yayılan yeni terimler
Sözlüğün 2025 boyunca eklediği yeni kelime sayısı 6 bini buluyor ve büyük bölümü sosyal medya, yapay zeka ve dijital tüketim alışkanlıklarıyla ilişkili.
Neden “parasocial” 2025’in ruhunu bu kadar iyi yansıtıyor?
Dünya pandemi sonrası yalnızlığın, dijitalleşmenin ve sürekli bağlantı halinin etkilerini hâlâ yaşıyor. Gerçek ilişkilerin karmaşıklığı giderek artarken, insanlar daha güvenli hissettiren tek taraflı bağlara yöneliyor. Ünlüler, influencerlar ve artık yapay zeka, modern bireyin duygusal boşluklarını dolduran “erişilebilir ama karşılık vermeyen” figürlere dönüşüyor.
Parasocial’ın yılın kelimesi seçilmesi, sadece dildeki bir değişimi değil; aynı zamanda insan davranışındaki büyük bir dönüşümü işaret ediyor.
Etkisi büyüyen influencer ekonomisi, yapay zeka dostlukları ve sosyal medyanın kişisel alanı bulanıklaştıran yapısı, bu kavramın hayatlarımızdaki ağırlığını daha da artırıyor.
