Avustralya, sosyal medya platformlarının temel çalışma mekanizmalarından biri haline gelen öneri algoritmalarını yeni bir düzenlemenin merkezine taşıyor. Başbakan Anthony Albanese hükümetinin hazırladığı düzenleme, kullanıcılara sosyal medya akışlarını algoritmik önerilerden bağımsız biçimde yönetme hakkı tanımayı hedefliyor.
Plan kapsamında 16 yaşından büyük kullanıcılar Instagram, TikTok ve benzeri platformlarda iki farklı akış modeli arasında seçim yapabilecek. Kullanıcılar isterse platformun izleme alışkanlıkları, etkileşimleri ve ilgi alanları üzerinden şekillendirdiği öneri sistemini kullanmayı sürdürebilecek. Diğer seçenekte ise akış, yalnızca kullanıcının takip ettiği arkadaşlar ve içerik üreticilerinin paylaşımlarından oluşacak.
Düzenleme, Avustralya hükümetinin hazırladığı yeni Dijital Özen Yükümlülüğü kapsamında ele alınıyor. “My Feed, My Way” olarak adlandırılan yaklaşım, sosyal medya platformlarının kullanıcı deneyimi üzerindeki belirleyici rolünü azaltmayı ve akış tercihlerini doğrudan kullanıcı kararına bağlamayı amaçlıyor.
Algoritma varsayılan olmaktan çıkabilir
Başbakan Anthony Albanese, düzenlemenin amacını “My Feed, My Way” söylemi üzerinden açıklarken kontrolün kullanıcıların elinde olması gerektiğini vurguladı. Taslağa göre yapılan tercih kalıcı da olmayacak. Kullanıcılar istedikleri anda algoritmik önerilere geri dönebilecek veya yalnızca takip ettikleri hesaplardan oluşan akışı yeniden seçebilecek.
Bu değişiklik sosyal medya şirketlerinin iş modelleri açısından önemli sonuçlar yaratabilir. TikTok, Instagram ve benzeri platformlarda öneri sistemleri, kullanıcıları daha uzun süre uygulamada tutan temel mekanizmalardan biri olarak çalışıyor. İzleme süresi, beğeniler, atlanan içerikler, takip edilen hesaplar ve etkileşim biçimleri sürekli analiz edilerek kullanıcının ilgisini çekebilecek yeni içerikler sunuluyor.
Avustralya’nın önerisi kabul edilirse kullanıcıların bu sistemden doğrudan çıkabilmesini sağlayan yasal bir seçenek ortaya çıkacak. Bu durum, algoritmik keşfin yoğun biçimde kullanıldığı platformlarda içerik tüketimi, etkileşim oranları ve reklam modelleri üzerinde de etkili olabilir.
Düzenleme yapay zeka ve oyunları da kapsayacak
Yeni düzenlemenin kapsamı sosyal medya akışlarıyla sınırlı kalmayacak. Sosyal medya platformları, video oyunları, uygulamalar ve yapay zeka destekli sohbet botları da Dijital Özen Yükümlülüğü kapsamında değerlendirilecek. Platformlardan hizmetlerinin oluşturabileceği riskleri belirlemeleri ve bu riskleri azaltacak önlemler geliştirmeleri istenecek.
Özellikle 18 yaşından küçük kullanıcılar için daha sıkı kurallar planlanıyor. Yeme bozukluklarını teşvik eden içerikler, kadın düşmanlığı, pornografi, suç ve tehlikeli davranışlar gibi alanlarda platformlara yeni sorumluluklar getirilecek. Ayrıca bağımlılık yaratabilecek tasarım özellikleri ile genç kullanıcıların özsaygısını olumsuz etkileyebilecek mekanizmalar da düzenleyicinin inceleme alanına girecek.
Avustralya, 2025 sonunda 16 yaşından küçüklerin sosyal medya hesabı açmasını yasaklayan ilk ülke olarak teknoloji platformlarına yönelik düzenlemelerde küresel ölçekte dikkat çekmişti. Yeni taslak, ülkenin sosyal medya kullanımını yaş sınırının ötesinde platform tasarımı ve algoritmik kontrol açısından da düzenlemeye yöneldiğini gösteriyor.
Kurallara uymayan şirketler için ise yüksek para cezaları öngörülüyor. Taslak kapsamında platformlara 109,2 milyon Avustralya dolarına kadar ceza uygulanabilecek. Ülkenin çevrim içi güvenlik düzenleyicisi eSafety Commissioner da yeni denetim yetkileri kazanacak.
Taslak henüz yasalaşmış durumda bulunmuyor. Avustralya hükümeti platformlar, sektör kuruluşları ve diğer ilgili taraflarla istişare sürecini başlatırken düzenlemenin 2026 sonuna doğru parlamentoya sunulması planlanıyor. Teklif kabul edilirse Avustralya, sosyal medya platformlarının kullanıcıya ne göstereceğini belirleyen algoritmaları doğrudan kullanıcı tercihiyle sınırlayan en kapsamlı düzenlemelerden birini hayata geçirmiş olacak.
