Forrester, Gartner ve Robert Half‘ın araştırmaları, yapay zeka adına yapılan işten çıkarmaların ardından şirketlerin önemli bir bölümünün pişmanlık yaşadığını ortaya koyuyor. Kadrosundan çıkardığı çalışanları aynı pozisyonlar için yeniden işe almak zorunda kalan şirketlerin oranı dikkat çekiyor. Verimlilik vaadiyle başlatılan otomasyon dalgası, kurumsal bilgi ve insan denetimi gerektiren rollerde umulan sonucu vermedi ve birçok kurumu geriye dönüş yapmaya itti.
Yapay zekaya doğrudan bağlanan işten çıkarmalar son dönemde gündemin merkezine yerleşti. Geçtiğimiz ay Meta, çalışanlarının yüzde 10’unu işten çıkararak yapay zekaya ayırdığı devasa harcamaları dengelemeye çalıştı. Cloudflare, Coinbase ve PayPal gibi şirketler de yapay zekanın getirdiği verimlilikten faydalanmak için kadrolarında benzer kesintilere gitti veya yakın gelecekte gitmeyi planlıyor.
Yapay zeka kaynaklı işten çıkarmalar tüm ilgiyi toplarken, gölgede kalan bir veri bu kesintilerin geçerliliğini sorgulatıyor. Forrester Research’ün 2025 tarihli raporu, işverenlerin yüzde 55’inin yapay zeka adına yaptıkları işten çıkarmalardan pişmanlık duyduğunu ortaya koydu. Gartner’ın bu yılın başında yayımladığı bir başka araştırma ise müşteri hizmetleri ve operasyonel görevlerdeki çalışanları yapay zekayla ikame eden şirketlerin yüzde 50’sinin önümüzdeki yıl içinde bu pozisyonları yeniden doldurmak zorunda kalacağını öngörüyor. Tablo, teknoloji uğruna işinden olan çalışanları kurumlara yeniden işe aldıran bir tür bumerang etkisine işaret ediyor.
Aynı çalışan, aynı role ikinci kez döndü
Robert Half’ın yürüttüğü araştırmaya göre insan kaynakları departmanlarındaki işe alım sorumlularının yüzde 32’si, çalıştıkları kurumların yapay zekanın getireceği verimlilikten yararlanmak için çalışanları işten çıkardığını, ardından aynı çalışanları aynı pozisyon için yeniden işe almak zorunda kaldığını itiraf ediyor. Araştırmaya Amerika Birleşik Devletleri merkezli 2.000 işe alım sorumlusu katıldı.
Megan Slabinski, Robert Half’ın Teknoloji Yetenek Çözümleri Bölge Başkanı olarak durumu şu sözlerle değerlendiriyor. “Yapay zekada erken davranan şirketler, bu teknolojinin pratikte nasıl tökezlediğini şimdi görüyor.” Slabinski, başlangıçta verimlilik kazanmış olabileceklerini, ilk girişimlerin kalite, denetim ve karar alma alanlarında eksiklikleri açığa çıkardığını ekliyor.
Yapay zekanın iş yerindeki faydası beklenenden sönük çıktı
Slabinski, birçok kurumun beklentilerini yeniden gözden geçirmek zorunda kaldığını anlatıyor. “Yapay zeka belirli alanlarda etkili olsa da bazılarının umduğu kesin çözüme dönüşmedi.” Yönetici, bu tablonun bazı liderleri belirli pozisyonları ortadan kaldırma kararını yeniden düşünmeye ittiğini ve yapay zekayı çalışanları güçlendiren bir araç olarak konumlandırmaya yönelttiğini söylüyor.
Finans sektörü işe geri çağırmada başı çekiyor
Robert Half’ın verilerine göre işten çıkardıkları çalışanları yeniden işe almak zorunda kaldığını en sık dile getiren kesim finans (yüzde 44), insan kaynakları (yüzde 35) ve teknoloji (yüzde 32) alanlarındaki şirketler oldu. Araştırma, kurumsal bilgiye, ilişki kurmaya ve pratik desteğe dayalı rollerdeki çalışanların geri çağrılma olasılığının daha yüksek olduğunu gösteriyor.
Kurumsal hafıza, yapay zekanın dolduramadığı boşluğu açtı
İşten çıkardıkları çalışanları yeniden işe almak zorunda kalan işe alım sorumlularının yüzde 40’ı, bu adımı vazgeçtikleri pozisyonların yapay zekanın tam olarak ikame ettiği kurumsal bilgi ve bağlamı gerektirmesine bağlıyor. Katılımcıların yüzde 35’i verimlilik kazanımlarının başta öngörülenden düşük kaldığını, yüzde 38’i ise yapay zekanın umulandan fazla denetim ve kontrol gerektirdiğini kabul ediyor. Artan talep, mevzuat kaynaklı riskler ve çalışanlarda görülen tükenmişlik, geri çağırma kararının diğer gerekçeleri arasında yer alıyor.
Slabinski, otomasyonun sınırına dair çarpıcı bir saptamayla konuşmasını tamamlıyor. “Veriler, bazı şirketlerin tam olarak otomatikleştirilemeyen becerileri eninde sonunda aradığını gösteriyor.” Yönetici bu becerilere örnek olarak bölümler arası iş birliğini ve sorumluluk duygusunu gösteriyor.
