Bir düğmeye basarak iş gününü hafızanızdan silebilseydiniz, yapar mıydınız? Apple TV+’nın distopik dizisi Severance, gizemli Lumon şirketinin çalışanlarının mesleki ve kişisel hafızalarını tamamen ayırmasını sağlayan bir operasyon geçirmelerini konu alıyor. Oldukça rahatsız edici bu kurgu, beklenenden çok daha fazla insana hitap ediyor gibi görünüyor.
Unmind tarafından yapılan bir araştırmaya göre, İngiltere’deki Z kuşağının %46’sı böyle bir sistem mümkün olsaydı kullanmaya istekli olacağını söylüyor. Genel olarak çalışanların %35’i ise kelimenin tam anlamıyla “işten çıkarılmak” istediklerini belirtiyor. Bu rakamlar, modern çalışma düzeniyle olan ilişkimizin ne kadar saptığına dair önemli soruları gündeme getiriyor.
Bağlı ama bitkin bir nesil
Severance dizisinin büyük ilgi görmesinin nedeni, sadece işe duyulan tepki değil. Asıl mesele, giderek daha zehirli hale gelen bir çalışma modelinin tükenmişliğinin yansıması. Araştırma, çalışanların %41’inin mesai saatleri sonrasında bile işten kopmakta zorlandığını, %44’ünün ise mesai dışında e-postalarını kontrol ettiğini gösteriyor. Yani iş, sadece bir mesai değil, hayatımızın her anına sızan bir unsur haline geliyor.
Bağımsız ve özgür oldukları düşünülen Z kuşağı da bu durumdan kaçamıyor. Hatta en çok etkilenen nesil olarak öne çıkıyorlar. Z kuşağının %47’si, “görev maskelemesi” yaptığını yani çalışıyormuş gibi görünmek için meşgul taklidi yaptığını kabul ediyor. %52’si, işte gerçek kişiliğinden farklı bir “iş kişiliği” benimsediğini söylüyor. %44’ü ise işinin kimliklerinde aşırı yer kapladığını hissediyor.
Bu tablo, günün sonunda çalışma hayatında kendini tanıyamayan bir neslin ortaya çıktığını gösteriyor.
Severance: Radikal ama anlamlı bir metafor
Severance dizisinin bu aşırı zihinsel ayrışmayı özendirip savunduğu söylenemez. Tam tersine, dizi, iş ve kişisel hayatın bölünmesinin aslında özgürleştirici olmadığını, aksine bireyleri kısıtlayan bir tuzağa dönüştüğünü gözler önünü seriyor. Dizide “içeride” olanlar gelecek beklentisinden yoksun bir hayata sıkışırken, “dışarıdakiler” ise anlamsız ama stressiz bir yaşam sürüyor.
Bu noktada dizi, neden birçok kişinin iş hayatından bu kadar kopmak istediğini sorguluyor. Günümüz iş kültürü, üretkenliği, sürekli erişilebilirliği ve işe duyulan tutkuyu kutsarken, kişisel ve profesyonel sınırları ortadan kaldırıyor. Bu da bireylerin gerçekten nefes alabileceği alanlar yaratmalarını giderek zorlaştırıyor.
Çözüm: Hafızamızdan çalışmayı silmek değil, onu yeniden düşünmek
Bu noktada çözümün bir beyin ameliyatı olmadığı açık. Unmind CEO’su Dr. Nick Taylor’ın da belirttiği gibi, esas mesele, kendimizi yapay olarak iş kültüründen koparmak değil, işin kendisini dönüştürmek.
Çalışanların, performans baskısı hissetmeden, kendileri gibi hissedebileceği, ruh sağlığının göz ardı edilmediği, gerçek bir iş-yaşam dengesine sahip olduğu ortamlar oluşturmak gerekiyor. İyi haber şu ki, katılımcıların %56’sı mevcut dengesinden memnun. Ancak, yaklaşık üçte biri iş-yaşam dengesizliği nedeniyle işinden ayrılmayı düşünmüş durumda.
Sonuç olarak, çalışma hayatını unutmak istemiyoruz. Sadece işte ve hayatta kendimize ait bir alan bulmak istiyoruz.
