Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre, dünya genelinde 1 milyardan fazla insan ruh sağlığı sorunlarıyla yaşıyor. Kaygı bozuklukları ve depresyon gibi rahatsızlıklar her yaştan ve her kesimden bireyi etkiliyor. Buna rağmen, DSÖ’nün yeni raporları küresel düzeyde ruh sağlığına ayrılan kaynakların hâlâ yetersiz olduğunu ortaya koyuyor.
DSÖ Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, hükümetleri ve karar alıcıları acil eyleme çağırarak şu mesajı verdi: “Hiçbir hükümet, ruh sağlığını bir ayrıcalık olarak görmemeli. Bu, herkes için temel bir haktır.”
Ruh sağlığı yatırımları yerinde sayıyor
DSÖ’nün yayımladığı iki rapor “Bugün Dünya Ruh Sağlığı” ve “Ruh Sağlığı Atlası 2024” önümüzdeki yıl Birleşmiş Milletler’in New York’ta düzenleyeceği üst düzey toplantıda ele alınacak. Bulgular, özellikle pandemi sonrası dönemde ruh sağlığı politikalarında ilerleme olsa da yatırımların artmadığını gösteriyor.
- Kamu sağlık bütçelerinde ruh sağlığına ayrılan pay yalnızca %2 seviyesinde. Bu oran 2017 ve 2020’de olduğu gibi değişmedi.
- Dünya genelinde ortalama 100 bin kişiye 13 ruh sağlığı uzmanı düşüyor.
- Gelir farkları çarpıcı: Yüksek gelirli ülkelerde kişi başına harcama 65 dolar iken, düşük gelirli ülkelerde bu rakam sadece 0,04 dolar.
- Avrupa ülkeleri, kişi başına 51,7 dolar ile en yüksek harcamayı yaparken; Afrika ülkelerinde bu rakam 0,07 dolar.
Hizmetlerde bölgesel uçurum
Rapor, ülkelerin dörtte üçünde devlet destekli hizmetlerin bulunduğunu, ancak bölgesel eşitsizliklerin derin olduğunu ortaya koyuyor:
- Telesağlık hizmetleri küresel ölçekte %63 oranında sunuluyor. Fakat bu oran Afrika’da %26 iken Avrupa’da %83.
- Ülkelerin %90’ı, ruhsal rahatsızlık yaşayan bireylere sosyal destek (malulen emeklilik ödemeleri, maddi yardım vb.) sağlıyor.
- Afet yönetim planlarına psikososyal destek dâhil eden ülkelerin oranı, 2020’ye kıyasla %20 artarak %65’e çıktı.
En yaygın sorun: Anksiyete
DSÖ verileri, her 7 kişiden 1’inin ruh sağlığı sorunu yaşadığını gösteriyor.
- Kadınlarda bu oran %14,8 iken erkeklerde %13.
- En sık rastlanan rahatsızlıklar: anksiyete ve depresyon.
- İntihar, gençler arasında önde gelen ölüm nedenlerinden biri. Küresel olarak her 100 ölümden biri intihardan kaynaklanıyor.
Ekonomik bedel milyarlarca dolar
Zayıf ruh sağlığının sadece bireyleri değil, ekonomileri de etkilediği vurgulanıyor.
- Kaygı ve depresyon nedeniyle her yıl 12 milyar iş günü kaybediliyor.
- Bu durumun küresel maliyeti 1 trilyon doları buluyor.
- İşgücü piyasasında devamsızlık, düşük verimlilik (presentizm) ve yüksek işten ayrılma oranları bu yükü artırıyor.
DSÖ’nün çağrısı: Acil ve kapsamlı dönüşüm
DSÖ, hükümetlere ve ortak kuruluşlara şu alanlara yatırım yapılması çağrısında bulunuyor:
- Ruh sağlığı hizmetlerinde adil finansman
- Hakları koruyacak yasal ve politik reformlar
- Uzman sayısını artıracak sürdürülebilir insan kaynağı yatırımları
- Toplum temelli, kişiyi merkeze alan hizmet modellerinin yaygınlaştırılması
Tedros Adhanom Ghebreyesus’un sözleriyle:
“Ruh sağlığı hizmetlerini dönüştürmek, halk sağlığının en acil mücadelelerinden biridir. Ruh sağlığına yatırım, insanlara, topluluklara ve ekonomilere yapılan bir yatırımdır. Hiçbir ülke bu yatırımı görmezden gelmeyi göze alamaz.”
