Yayoi Kusama, 14 Ağustos’ta Tokyo’daki bir hastanede 97 yaşında hayatını kaybetti. Ölümü, Yayoi Kusama Museum ve Yayoi Kusama Foundation tarafından 27 Ağustos’ta duyuruldu. Vakfın açıklamasına göre sanatçı yaşamının son günlerine kadar üretmeye devam etti ve “fırçasını elinden bırakmadı”.
1929’da Japonya’nın Matsumoto kentinde doğan Kusama’nın sanatının temelindeki görsel dil çocukluğuna uzanıyordu. Küçük yaşlardan itibaren çiçeklerin, noktaların ve desenlerin çevresinde çoğaldığını gördüğünü anlatan sanatçı, bu deneyimleri zamanla eserlerinin merkezine taşıdı. Tekrar eden noktalar, ağlar ve biçimler onun için yalnızca estetik bir imza haline gelmedi, insan ile çevresi arasındaki sınırların çözülmesini anlatan bir yönteme dönüştü.
Sonsuzluk fikrini küresel bir görsel dile çevirdi
Kusama 1957’de Japonya’dan ayrıldı ve kısa süre sonra New York’a yerleşti. 1960’lı yılların hızla değişen sanat ortamında Donald Judd, Andy Warhol ve Claes Oldenburg gibi isimlerle aynı çevrede yer alırken büyük ölçekli Infinity Nets çalışmalarını geliştirdi. Ardından performanslar, yumuşak heykeller, film, moda ve enstalasyonlara uzanan çok daha geniş bir üretim alanı oluşturdu.
1966 Venedik Bienali sırasında gerçekleştirdiği Narcissus Garden bu yaklaşımın en bilinen erken örneklerinden biri oldu. Kusama, İtalya Pavyonu’nun dışındaki alanı yaklaşık 1.500 aynalı küreyle doldurdu ve küreleri ziyaretçilere satmaya başladı. Müdahale kısa sürede sanat eserinin ekonomik değeri ve sanat piyasası üzerine bir yorum olarak da okunmaya başladı.
1973’te Japonya’ya dönen Kusama, birkaç yıl sonra kendi isteğiyle Tokyo’daki bir psikiyatri hastanesinde yaşamaya başladı ve yakındaki stüdyosunda çalışmayı sürdürdü. Uluslararası görünürlüğü sonraki yıllarda yeniden yükseldi. 1993 Venedik Bienali’nde Japonya’yı temsil etmesi, kariyerindeki ikinci büyük küresel yükselişin önemli dönüm noktalarından biri oldu.
Infinity Rooms sosyal medya çağının fenomenine dönüştü
Kusama’nın aynalar, ışıklar ve tekrar eden objelerle oluşturduğu Infinity Mirror Rooms, fiziksel olarak sınırlı alanları görsel olarak sonsuza uzanan mekanlara dönüştürdü. İzleyicinin kendi yansımasının da eserin içine dahil olması, sanatçının yıllardır üzerinde çalıştığı tekrar ve “self-obliteration” fikrini doğrudan deneyimlenebilir hale getirdi.
Bu çalışmaların etkisi akıllı telefon ve sosyal medya döneminde daha da büyüdü. Kusama sergileri dünyanın farklı şehirlerinde uzun kuyruklar oluştururken, Infinity Rooms Instagram çağının en fazla fotoğraflanan çağdaş sanat deneyimlerinden biri haline geldi. Kusama böylece 1960’ların avangart sanat çevrelerinden çıkan estetik dilini birkaç kuşak boyunca yeniden üretebilen ender sanatçılardan biri oldu.
Balkabakları da benzer biçimde Kusama’nın küresel imzasına dönüştü. Çocukluğundan beri ilgisini çeken balkabağı formunu puantiyelerle birleştiren sanatçı, küçük heykellerden dev kamusal yerleştirmelere uzanan bir seri yarattı. Naoshima’daki sarı ve siyah balkabağı zamanla Japonya’nın çağdaş sanat sahnesinin en tanınan sembollerinden biri haline geldi.
Kusama sanatı markaların dünyasına da taşıdı
Kusama’nın sanatının popüler kültürde bu kadar güçlü karşılık bulmasının arkasında kolayca tanınabilen bir görsel dil vardı. Puantiyeler, balkabakları, aynalar, kırmızı peruk ve tekrar eden desenler, sanatçının adını görmeden bile tanınabilen kodlara dönüştü. Sanat çevrelerinde ve medyada “Puantiyelerin Kraliçesi” olarak anılması da buradan geliyordu. Ota Fine Arts ve Christie’s gibi sanat kurumları da Kusama’yı bu ifadeyle tanımladı.
Bu görsel kimlik zaman içinde teknoloji, güzellik, streetwear ve lüks moda markaları tarafından da kullanıldı. Kusama’nın marka işbirlikleri kariyerinin ana yönünü belirlemedi ancak sanatının galerilerin dışına çıkarak gündelik nesnelere ve küresel tüketim kültürüne nasıl yayıldığını gösteren önemli bir bölüm oluşturdu.
Kusama’nın markalarla kurduğu bağ dört ana hat üzerinden ilerledi:
Louis Vuitton (2012)
İlişki, dönemin kreatif direktörü Marc Jacobs’ın 2006’da sanatçıyı Tokyo’daki stüdyosunda ziyaret etmesiyle başladı. 2012 koleksiyonunda puantiyeler hazır giyimden çantalara, ayakkabılara, aksesuarlara, mücevhere ve saatlere yayıldı, markanın en bilinen ürünleri sanatçının görsel diline teslim edildi.
Louis Vuitton (2023)
On bir yıl sonraki ikinci bölüm, markanın bir sanatçıyla yaptığı o güne kadarki en kapsamlı işbirliği olarak duyuruldu ve hazır giyim, deri ürünler, aksesuar ve parfümleri kapsadı. Delphine Arnault’nun anlatımına göre proje bir buçuk yıl sürdü ve şirketin bütün ürün departmanlarını, tedarik zincirini, perakende, pazarlama ve görsel mağazacılık ekiplerini kapsadı. Kampanya görselleri Steven Meisel imzasını taşıyordu ve ilk ürünler 1 Ocak’ta Japonya ile Çin’de, 6 Ocak’ta dünyadaki 460 mağazada satışa çıktı. Perakende tarafı ayrı bir gösteriye dönüştü: Paris, Londra, New York ve Tokyo’da vitrin dönüşümleri, mağaza içi kurgular ve heykelsi yerleştirmeler devreye alındı, Tokyo’da Tokyo Kulesi ve Şibuya geçidi gibi noktalarda yerleştirmeler ve artırılmış gerçeklik deneyimleri kuruldu. Champs-Élysées mağazasının cephesinde sanatçıyı canlandıran dev şişme figür, işbirliğinin en çok dolaşan görüntüsü oldu.
Lancome (2011)
Marka, Juicy Tubes dudak parlatıcıları için sanatçıya altı sınırlı sayıda tasarım hazırlattı ve Kusama’nın desenleri ambalajları kapladı. Bu hat, aynı görsel dilin devasa enstalasyonlardan kozmetik rafına taşınabildiğini gösterdi.
Veuve Clicquot
Sanatçının La Grande Dame 2012 için hazırladığı sınırlı sayıda tasarım 30.000 euro etiketle satışa sunuldu. 2020’de ise “My Heart That Blooms in the Darkness of the Night” adıyla yeni bir La Grande Dame işbirliği geldi. Marka ilişkiyi ürünle sınırlı tutmadı ve Hirshhorn Müzesi’ndeki One With Eternity sergisine destek vererek açılış gününde ortak bir program düzenledi.
Buna Uniqlo hattı eşlik etti. Markanın UT tarihçesi, başlangıçta yalnızca New York’ta satışa sunulan Tokyo Now koleksiyonuna katkı veren Japon sanatçılar arasında Kusama’yı da anıyor. Aynı imza, lüks bir deri çantanın ve temel bir grafik tişörtün üzerinde eşit güçle çalıştı.
