Yeni araştırma: Sosyal medya bağımlılığı sandığımız kadar yaygın değil
Scientific Reports’ta yayımlanan yeni araştırma, Instagram’ın aşırı kullanımının çoğu zaman bağımlılıktan değil, alışkanlıktan kaynaklandığını gösteriyor. 1.204 kişiyle yapılan çalışmada, katılımcıların yüzde 18’i kendini “bağımlı” olarak tanımlasa da, klinik düzeyde bağımlılık belirtileri yalnızca yüzde 2’sinde görüldü.
Günümüzde sosyal medya bağımlılığı, dünya genelinde milyonlarca insanı etkilediği düşünülen yaygın bir sorun olarak ele alınıyor. Ancak Scientific Reports’ta yayımlanan yeni bir araştırma, Instagram özelinde konuşulan “bağımlılık” söyleminin gerçekte olduğundan daha fazla abartıldığını ortaya koyuyor.
Araştırmada yer alan 1.204 katılımcının verilerine göre, Instagram’ın aşırı kullanımını tetikleyen temel unsur gerçek bir bağımlılık değil, çoğunlukla alışkanlık. Bağımlılık; kontrol kaybı, yoksunluk belirtileri ya da olumsuz sonuçlara rağmen kullanmaya devam etme gibi kriterlerle tanımlanıyor. Ancak bu belirtiler, kendini “Instagram bağımlısı” olarak tanımlayan birçok kişide bile somut şekilde görülmüyor.
Araştırmada 380 katılımcının Instagram’a olan bağımlılık belirtileri ölçüldü. Katılımcıların %18’i kendisini bir dereceye kadar bağımlı olarak tanımlasa da, sadece %2’sinde gerçek veya potansiyel bağımlılığa işaret eden klinik düzeyde belirtiler bulundu.
Medyanın dili bağımlılık algısını büyütüyor
Araştırmacılar, kullanıcıların bağımlılık algısındaki bu abartının nedenini anlamak için Kasım 2021 – Kasım 2024 arasında ABD’de yayımlanan haberleri inceledi. 4.383 haberde “sosyal medya bağımlılığı” ifadesi kullanılırken, sadece 50 haberde daha nötr bir tanım olan “sosyal medya kullanım alışkanlığı”na yer verildi.
Medyanın sık sık “bağımlılık” söylemine başvurması, kullanıcıların kendi davranışlarını olduğundan daha ciddi bir bağımlılık sorunu gibi algılamasına yol açıyor olabilir.
Bağımlı hissetmek, kontrol duygusunu zayıflatıyor
Araştırmanın ikinci aşamasında 824 kişiyle yürütülen analiz, bu etiketlemenin psikolojik etkilerini ortaya çıkardı. Instagram kullanımını “bağımlılık” olarak tanımlayan kişiler, platform üzerinde daha az kontrol sahibi olduklarını hissediyor ve kullanımın arttığı dönemlerde daha fazla suçluluk duyduklarını belirtiyor.
Scientific Reports’ta yayımlanan çalışma, medyanın sosyal medya kullanımını “bağımlılık” olarak etiketlemesinin kullanıcıların kendi davranışlarına yönelik algısını olumsuz etkileyebileceğini ortaya koyuyor. Araştırmacılar, hem medya hem de kurumların, sosyal medya kullanımını tanımlarken daha özenli, daha doğru ve daha net bir terminoloji kullanması gerektiğini vurguluyor.
