Avrupa Birliği, ambalaj atıklarını azaltmak için kapsamlı bir dönüşüm sürecini başlattı. Avrupa Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü (PPWR) kapsamında ilk değişiklikler uygulanmaya başlarken, düzenlemenin büyük bölümünün etkisi 2030 ile 2040 arasındaki dönemde kademeli olarak hissedilecek.
AB’nin temel hedeflerinden biri, 2030’dan itibaren Avrupa pazarına sunulan ambalajların büyük bölümünün geri dönüştürülebilir olmasını sağlamak. Bunun yanında gereksiz ambalaj kullanımının azaltılması, yeniden kullanılabilir ambalaj sistemlerinin yaygınlaştırılması ve üreticilerin ambalaj atıkları konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmesi planlanıyor.
İlk aşamadaki değişiklikler tüketicilerin günlük alışverişlerinde hemen fark edeceği uygulamalardan çok şirketlerin yükümlülüklerine odaklanıyor. Ancak yeni kurallar kademeli biçimde devreye girdikçe süpermarket raflarından restoranlara, otellerden e-ticaret paketlerine kadar birçok alanda doğrudan değişiklik görülecek.
Gıda ambalajlarında PFAS sınırı
Yeni düzenlemenin ilk etkilerinden biri gıda ambalajlarında kullanılan kimyasallarla ilgili. PFAS olarak bilinen perfloroalkil ve polifloroalkil maddelerin gıda ambalajlarında kullanımına yeni sınırlar getiriliyor.
Doğada çok uzun süre kalabilmeleri nedeniyle “sonsuz kimyasallar” olarak da anılan bu maddeler, yağ ve suya dayanıklı ambalajların üretiminde kullanılabiliyor. AB düzenlemesi, özellikle gıda ile doğrudan temas eden ambalajlarda bu maddelerin kullanımını azaltmayı hedefliyor.
Böylece şirketlerin yalnızca ambalajın geri dönüştürülebilirliğine değil, kullanılan malzemelerin kimyasal içeriğine de daha fazla dikkat etmesi gerekecek.
Online sipariş kutularındaki boşluk yüzde 50’yi geçemeyecek
Düzenlemenin tüketici açısından en görünür sonuçlarından biri e-ticaret paketlerinde yaşanacak. AB, küçük ürünlerin gereğinden büyük kutularla gönderilmesini azaltmayı amaçlıyor.
Yeni kurallara göre online siparişlerde kullanılan ambalajların içindeki boş alan oranı yüzde 50’yi geçemeyecek. Dolayısıyla küçük bir kozmetik ürününün, ürünün kendisinden birkaç kat büyük bir kutu içinde gönderilmesi giderek zorlaşacak.
Bu sınır, ürünün yanı sıra dolgu malzemeleri ve hava boşlukları da dikkate alınarak hesaplanacak. Amaç, hem kullanılan karton ve plastik miktarını hem de lojistik sırasında gereksiz yere taşınan hacmi azaltmak.
Ketçap paketleri ve mini şampuan şişeleri yasaklanacak
Daha kapsamlı yasaklar ise 2030’dan itibaren devreye girecek. AB, özellikle tek kullanımlık ve gereksiz görülen bazı ambalaj türlerini aşamalı biçimde piyasadan kaldıracak.
Bu kapsamda restoran ve kafelerde servis edilen tek kullanımlık ketçap, mayonez ve benzeri sos paketleri önemli ölçüde sınırlandırılacak. Otellerde kullanılan tek kullanımlık mini şampuan, duş jeli ve benzeri kozmetik şişeleri de yasak kapsamına girecek.
Meyve ve sebzelerde kullanılan bazı plastik ambalajlar da düzenlemeden etkilenecek. Portakal, limon ve benzeri ürünlerin satıldığı plastik file ambalajların kullanımının da azaltılması planlanıyor.
Böylece tüketicinin özellikle otel, restoran ve süpermarketlerde uzun yıllardır karşılaştığı bazı ambalaj biçimleri Avrupa’da giderek ortadan kalkacak.
Tek kullanımlık paketlerde istisnalar olacak
Ancak tek kullanımlık ambalajlar tamamen ortadan kalkmayacak. Düzenleme, sağlık, hijyen ve güvenlik gerekçelerinin bulunduğu bazı durumlarda istisnalara izin veriyor.
Örneğin paket servis ve eve teslim yemeklerde tek kullanımlık sos ambalajlarının kullanılmasına belirli koşullarda devam edilebilecek. Hastaneler, klinikler, bakım evleri ve benzeri sağlık kuruluşlarında da hijyen veya güvenlik gerekçeleri nedeniyle bu tür paketler kullanılabilecek.
Tüketiciler süpermarketlerden tek porsiyonluk ürünleri satın almaya da devam edebilecek. Ancak bu ambalajların AB’nin geri dönüştürülebilirlik ve sürdürülebilirlik kriterlerini karşılaması gerekecek.
Kişi başına 178 kilogram ambalaj atığı
AB’nin yeni kuralları arkasında hızla büyüyen ambalaj atığı sorunu bulunuyor. Eurostat verilerine göre 2023 yılında Avrupa Birliği’nde kişi başına ortalama 178 kilogram ambalaj atığı üretildi.
E-ticaretin büyümesi, hazır gıda tüketiminin artması ve tek kullanımlık ambalajların yaygınlaşması bu miktarın yükselmesine katkıda bulunuyor. Yeni düzenleme hem toplam ambalaj hacmini azaltmayı hem de kullanılan malzemelerin daha uzun süre ekonomide kalmasını sağlamayı amaçlıyor.
Bu nedenle şirketler açısından yalnızca malzeme değişikliği yeterli olmayacak. Ürün tasarımından lojistiğe, paket boyutundan yeniden kullanım sistemlerine kadar ambalajın tüm yaşam döngüsünün yeniden ele alınması gerekecek.
Geri dönüştürülmüş malzeme oranı artacak
AB, piyasada kalmaya devam edecek ambalajların da yapısını değiştirmek istiyor. Farklı ambalaj türleri için minimum geri dönüştürülmüş malzeme oranları belirlenecek ve yeniden kullanılabilir ambalaj sistemleri teşvik edilecek.
Bu yaklaşım özellikle plastik ambalaj üreticileri açısından önemli bir dönüşüm anlamına geliyor. Şirketlerin gelecekte ambalajlarında daha yüksek oranda geri dönüştürülmüş hammadde kullanması ve ambalajların geri dönüşüm sistemlerine daha kolay dahil edilebilir biçimde tasarlanması gerekecek.
Cam ambalajların yeniden kullanımı ve geri dönüşümü de teşvik edilecek. Böylece ambalaj malzemelerinin tek kullanımdan sonra atığa dönüşmesi yerine, mümkün olduğunca uzun süre sistem içinde dolaşması amaçlanıyor.
Şişe ve kutular için depozito sistemi genişleyecek
Düzenlemenin bir diğer önemli ayağı ise içecek ambalajlarını kapsıyor. 2029’dan itibaren şişe, kutu ve bazı diğer içecek ambalajları için depozito iade sistemlerinin daha yaygın hale gelmesi öngörülüyor.
Bu sistemde tüketici ürünü satın alırken ambalaj için ek bir depozito ödüyor. Boş şişe veya kutu belirlenen toplama noktalarına geri getirildiğinde bu ücret tüketiciye iade ediliyor.
Almanya gibi bazı Avrupa ülkelerinde uzun süredir kullanılan modelin AB genelinde daha yaygın hale getirilmesiyle özellikle plastik şişe ve metal kutuların toplama oranlarının artırılması hedefleniyor.
Ambalaj düzenlemesi 2050 iklim hedefinin parçası
Yeni ambalaj kuralları, Avrupa Birliği’nin daha geniş çevre ve iklim politikalarının bir parçasını oluşturuyor. AB, 2050 yılına kadar iklim nötr hale gelmeyi hedeflerken atıkların azaltılması ve döngüsel ekonominin geliştirilmesi bu stratejinin önemli başlıkları arasında bulunuyor.
Birlik daha önce de tek kullanımlık plastiklere yönelik çeşitli kısıtlamalar getirmişti. Plastik pipetler ve bazı tek kullanımlık plastik çatal, bıçak ve tabaklar yasaklanırken, içecek şişelerindeki plastik kapakların şişeden ayrılmamasını zorunlu kılan düzenleme de devreye alınmıştı.
PPWR ile birlikte dönüşüm ambalaj sektörünün daha geniş bir bölümüne yayılıyor. 2030’a doğru ilerlerken şirketlerin ambalajı küçültmesi, geri dönüştürülebilir malzemelere geçmesi ve tek kullanımlık çözümleri azaltması gerekecek. Tüketici açısından ise değişim market raflarından online alışveriş kutularına, otel banyolarından restoran masalarına kadar günlük hayatın pek çok alanında görünür hale gelecek.