Yaratıcı düşünmeye ihtiyacımız olduğunda, çoğumuzun ilk refleksi aynı: Google’a sormak. Elimizdeki problemi internete yazmak ve benzer durumlara verilen yanıtları incelemek artık gündelik bir alışkanlık. Fikir ararken bir pencere açmak, sayfalarca öneri arasında gezinmek, dijital çağın “ilham bulma” biçimi haline geldi. Ancak Carnegie Mellon Üniversitesi’nin yayınladığı yeni bir araştırma, bu davranış biçiminin grup içi yaratıcılığı ciddi biçimde sınırlandırdığını ortaya koyuyor.
Araştırmada katılımcılar ikiye ayrıldı ve sıradan iki nesne için alternatif kullanım fikirleri üretmeleri istendi. Bir grup internete erişim sağlayarak fikir geliştirdi, diğer grup ise sadece kendi düşünme gücünü kullandı.
Sonuçlar şaşırtıcı: Google kullanan grupların fikirleri neredeyse bire bir aynıydı. Sadece içerik değil, fikirlerin sıralanışı bile benzerlik gösteriyordu. Özgünlük ve çeşitlilik yoktu. Buna karşılık internete erişimi olmayan gruplar çok daha yaratıcı, alışılmadık ve özgün fikirlerle ortaya çıktı.
Bu durumun temel sebebi, Google’ın hemen ilk sayfada “hazır çözümler” sunması. Fikir arayan kullanıcılar da bu çözümlerden birine tutunarak alternatif olasılıkları düşünmeden kendilerini sınırlamış oluyor.
Kalıpların dışına çıkmak için Google’dan uzaklaşmak gerek
Araştırmanın başındaki isim, Carnegie Mellon Üniversitesi’nden Prof. Daniel Oppenheimer bu durumu şöyle açıklıyor:
“Google, bir problemi çözmek için ilk andan itibaren hazır kalıplar sunuyor. Bu da kullanıcıların o kalıplara hapsolmasına neden oluyor. Düşünce özgürlüğü sınırlanıyor, çünkü zihin bir kez bir fikre takıldığında ondan kopmak zorlaşıyor.”
Bu fenomene “anchoring” (bağlanma) deniyor. Yani kişi, karşısına çıkan ilk fikre sabitleniyor ve yaratıcı seçenekleri düşünme çabası giderek azalıyor. Grup içinde yapılan fikir geliştirme oturumlarında da bu durum, ortaya çıkan fikirlerin çeşitliliğini ve kalitesini düşürüyor.
İnterneti yasaklamayın, ama zamanlamasını değiştirin
Araştırmanın diğer önemli bulgusu ise şu: İnternet, bireysel olarak tek başına çalışırken yaratıcı düşünceye katkı sağlayabilir. Ancak grup içinde “brainstorming” yapılacaksa, internete hemen başvurmak fikir üretimini kısırlaştırıyor.
Bu nedenle araştırmacılar, grup oturumlarında önce tamamen “dijital detoks” bir aşama öneriyor: Katılımcılar önce kendi beyin fırtınasını yapmalı, özgün fikirlerini üretmeli, yalnızca sonrasında internetten destek alınmalı.
“Google bizi aptallaştırmıyor, sadece yanlış kullanıyoruz”
Araştırmanın yazarlarından Oppenheimer, bu noktada bir denge çağrısında bulunuyor: “İnternet bizi mutlaka daha az yaratıcı ya da daha az zeki yapmaz. Mesele, bu aracı nasıl kullandığımız. Onu doğru stratejilerle kullanırsak hem bilgiye ulaşırız hem de yaratıcı düşünceyi koruruz.”
Araştırmanın diğer yazarı Mark Patterson ise geleceğe dönük şu notu düşüyor. “Amacımız interneti tamamen dışlamak değil. İnsanların teknolojiyle nasıl etkileşim kurduğunu inceleyerek, internetin en iyi yönlerinden yararlanmanın ve aynı anda yaratıcı sürece olan olumsuz etkilerini azaltmanın yollarını bulmak istiyoruz.”
Sonuç olarak, internet bizi daha zeki ya da daha tembel yapmıyor; mesele onu nasıl kullandığımızda yatıyor. Belki de gerçekten yaratıcı olmak istiyorsak, ilk adımda Google yerine kendi iç sesimize kulak vermemiz gerekiyor.
