Beykoz’da, Boğaz kıyısındaki eski bir fabrika binasının duvarında büyük bir kalp ve tek bir cümle duruyor: “Türkiye’yi ve Sümerbank’ı çok seviyorum.” Yazı, burada yıllarca deri işleyen ve ayakkabı üreten işçilerin dünyasından bugüne kalan izlerden biri. Fabrikanın hikayesi 1810’da bir tabakhane olarak başladı. Cumhuriyet döneminde, 1933’te Sümerbank’a bağlandı ve Beykoz Deri ve Kundura Fabrikası adıyla üretimini onlarca yıl sürdürdü. 1999’da üretim durdu. Özelleştirmenin ardından 2004’te Yıldırım Holding’e geçen yerleşke, ertesi yıldan itibaren dizi ve filmlerin çekildiği bir platoya dönüştü.
Bugün Beykoz Kundura’da makinelerin yerini başka bir üretim aldı. Eski kazan dairesinde film gösteriliyor ve sahne kuruluyor. Kundura Hafıza, 2015’ten bu yana fabrikanın eski çalışanlarının anılarını ve belgelerini bir arşivde topluyor. KunduraLab ve Kundura Genç gibi programlar da bu yapının parçası. Bu dönüşümün kültür ve sanat tarafını Beykoz Kundura Kültür ve Sanat Direktörü Buse Yıldırım yönetiyor. Yıldırım’a göre Beykoz Kundura’yı tanımlayan şey, kurumun kendi geçmişini ne kadar iyi bildiği. Kendisiyle endüstri mirasını yaşatmanın yollarını, İstanbul’un alışılmış kültür merkezlerinin dışında izleyici bulmayı ve markalarla kurulan ilişkinin sınırlarını konuştuk.
Beykoz Kundura’nın kültür-sanat dünyasındaki konumunu nasıl tanımlıyorsunuz? İstanbul’da giderek çoğalan kültür ve deneyim mekanları arasında nasıl bir kimlik ve farklılaşma stratejisi geliştirdiniz?
İstanbul’da kültür-sanat alanının yeni mekanlar kazanması elbette çok sevindirici. Ancak bu mekanların değişen sosyokültürel ve ekonomik koşullar karşısında kamuya nasıl bir değer kazandıracağını zamanla göreceğiz. Kültür kurumlarının yalnızca deneyimlerin tüketildiği alanlar olmanın ötesine geçmesi gerektiğine inanıyorum. İzleyicilerini eleştirel ve analitik düşünmeye teşvik ederken, sanatçılar ve kültür üreticileri için de özgün içerikler geliştirebilecekleri koşulları yaratmaları önemli.
Beykoz Kundura’nın film platosu dışındaki kültür-sanat faaliyetlerini değerlendirdiğimizde, on yılı aşan geçmişiyle öncü ve vizyoner bir yaklaşım geliştirdiğini söyleyebilirim. Bugün İstanbul’un önde gelen kültür kurumlarında da karşılaştığımız bazı programlama yaklaşımlarını biz daha ilk dönemlerimizde farklı biçimlerde gerçekleştirmiştik. Ancak bizim için belirleyici olan, kurumun kendi tarihsel ve kültürel bağlamından beslenerek ilişkisel bir kültürel üretim ortamı oluşturmasıydı. Sanatçıların, araştırmacıların, izleyicilerin ve mekanın birbirleriyle ilişki kurabildiği, kendi üretim koşullarını da geliştirebilen bir ekosistem yaratmaya odaklandık.
Bu nedenle ben farklılaşma stratejisinden ziyade bir kurumun kendilik bilincinin ne kadar güçlü olduğu meselesini önemsiyorum. Beykoz Kundura sıfırdan yaratılmış bir kültür veya deneyim mekanı değil; çok katmanlı bir geçmişe sahip endüstri mirası alanı. Bu mirası hangi yöntemlerle koruduğumuz, nasıl yorumladığımız ve bugünün koşullarında nasıl yeniden işlevlendirdiğimiz, bir gecede yanıtlanabilecek sorular değil. Bizim dönüşümümüz de hala devam ediyor. Dolayısıyla Beykoz Kundura’yı, sürece ve zamana güvenen, değişen koşullarla birlikte kendisini yeniden tanımlayabilen ama kendi kimliğinden vazgeçmeyen bir kültür kurumu olarak görüyorum.

Tarihi bir fabrikanın güçlü bir kültür markasına dönüşmesinde en belirleyici unsur neydi? Mekanın geçmişini korurken bugünün izleyicisiyle bağ kuracak çağdaş bir kimliği nasıl inşa ettiniz?
Kundura’nın dönüşümü organik ve hala devam eden bir süreç. Endüstri mirasıyla kurduğumuz ilişki, değişen koşullarla birlikte sürekli yeniden tanımlanıyor. Koruma yaklaşımımızı dinamik kılan ise bu alanda üretimin farklı biçimlerde devam etmesi. Bir yandan arşivimizde yeni bilgi üretilirken diğer yandan farklı mekanlarımızda gerçekleşen yapımlarla ekonomik bir değer de yaratılıyor.
Kültür izleyicisiyle kurduğumuz bağın temelinde ise başka bir yerde kolay kolay karşılaşamayacağı özgün içeriklerle buluşturma kararlılığımız yatıyor. Dolayısıyla çağdaş kimliğimizi geçmişten bağımsız olarak inşa etmiyoruz; mekanın hafızasıyla bugünün üretimi arasında sürekli yenilenen bir ilişki kuruyoruz.

Kundura Sinema, Sahne, Hafıza ve KunduraLab farklı izleyici topluluklarına sesleniyor. Bu alanları ortak bir kültürel kimlik altında nasıl konumlandırıyorsunuz?
Beykoz Kundura, kültür-sanat kimliği altında farklı mekanlar ve programlar sunarken küratoryal ve kurumsal bütünlüğünü koruyan, birbirleriyle konuşan ve birbirini besleyen yaklaşımlar geliştiriyor. Sinema, Sahne, Hafıza ve KunduraLab’in her biri kendi üretim yöntemlerini, küratoryal yaklaşımını ve izleyici topluluğunu geliştirebiliyor. Ancak birbirinden bağımsız değil, ortak bir kültür politikasından besleniyorlar.
Bu bütünlüğün kesişim noktasında araştırma temelli yaklaşımımız var. Kendi tarihinden, yerel hafızasından ve kültürel değerlerinden beslenen, ancak uluslararası sanatçıları, araştırmacıları ve farklı üretim pratiklerini de kurduğu ekosisteme dahil edebilen bir yapıdan söz ediyoruz. Dolayısıyla ortak kimliğimizi tek tip içerikler üreterek değil, farklı disiplinlerin birbirleriyle ilişki kurabileceği koşulları yaratarak geliştiriyoruz.


Beykoz Kundura, İstanbul’un geleneksel kültür-sanat merkezlerinden uzakta konumlanıyor. Bu coğrafi konumu bir çekim gücüne dönüştürmek için nasıl bir izleyici geliştirme ve iletişim stratejisi izliyorsunuz?
İstanbul, çok merkezli olmasına rağmen plansız ve çarpık biçimde gelişmiş bir şehir. Hepimiz kendi merkezimizden yola çıkarak mesafeleri tanımlıyor, bu kaotik ama bir o kadar büyüleyici kentle ilişki kuruyoruz. Dolayısıyla uzaklık meselesine biraz da “Neye göre, kime göre uzak?” diye bakmak gerektiğini düşünüyorum. Üstelik yoğun trafik, bazen bize en yakın yerleri bile uzaklaştırıyor.
Beykoz Kundura’ya gelen izleyici ise yalnızca bir kültür-sanat etkinliğine katılmak için değil, mekanın özgün atmosferini deneyimlemek ve şehrin alışıldık ritminden bir süreliğine uzaklaşmak için de yola çıkıyor. Elbette ulaşımın getirdiği güçlükleri göz ardı etmiyoruz. Program yoğunluğunu ve gün içindeki zamanlamayı, ziyaretçilerimizin yolculuklarını ve Kundura’da geçirdikleri zamanı bir bütün olarak değerlendirerek planlıyoruz. Bir bakıma ziyaret deneyimini mekana varışla değil, o yolculuğa çıkma kararıyla başlatıyoruz.
Belki de burada bir kültür kurumunun neden mutlaka şehrin alışılmış kültür-sanat merkezlerinde bulunması gerektiği fikrini de sorgulamalıyız. İstanbul’da ikamet etmek ile İstanbul’u gerçekten yaşamak arasında bir fark var. Bazen yaşadığımız şehri keşfetmek için kendi merkezimizden çıkmamız gerekiyor.

“Bazen yaşadığımız şehri keşfetmek için kendi merkezimizden çıkmamız gerekiyor.”
Buse Yıldırım
Kültür-sanat mekanları giderek markaların deneyim ve iletişim alanlarına da dönüşüyor. Beykoz Kundura’da ticari iş birlikleriyle bağımsız kültürel üretim arasındaki dengeyi nasıl kuruyorsunuz?
Beykoz Kundura’nın belki de en az anlaşılan ama en önemli özelliklerinden biri, birden fazla ekonomik ve kültürel işlevi birlikte sürdürebilmesi. Film platosu, kültür-sanat programları ve kültürel miras çalışmalarının bir aradalığı, yalnızca finansal değil, aynı zamanda yönetsel bir model. Elbette sürekli değişen ekonomik koşullarda bu farklı faaliyetlerin birbirini desteklemesini sağlarken kültürel programlamanın bağımsızlığını koruyabilmek her zaman kolay olmuyor. Ancak bu dengeyi kurabilmek, sürdürülebilir bir kültürel yapı oluşturmanın temel koşullarından biri.
“Sonuçta bizim için önemli olan, bir iş birliğinin yalnızca markaya ne kazandırdığı değil, kültürel üretime ve kamusal hayata ne kattığı.”
Buse Yıldırım
Ticari iş birliklerine de bu perspektiften yaklaşıyorum. Markaların kültür-sanat kurumlarıyla kurdukları ilişkinin nasıl tanımlandığı çok önemli. Kültürel üretimi yalnızca bir deneyim veya kurumsal iletişim aracına dönüştüren, birbirinin karar alma süreçlerine müdahale eden ilişkiler yerine; karşılıklı saygıya, ortak değerlere ve birbirini güçlendirmeye dayanan iş birliklerinin geliştirilmesi gerektiğine inanıyorum. Bu ilişkilerin yalnızca ekonomik katkı üzerinden değil, sosyal ve kültürel dönüşüme olanak sağlayan uzun vadeli ağlar kurabilme potansiyeliyle de değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyorum.
Sonuçta bizim için önemli olan, bir iş birliğinin yalnızca markaya ne kazandırdığı değil, kültürel üretime ve kamusal hayata ne kattığı.


Yeni nesil izleyicilerin kültür-sanatla ilişkisi ve mekanlardan beklentileri değişiyor. Kundura Genç gibi girişimleriniz de düşünüldüğünde, bu değişimi nasıl okuyorsunuz? Önümüzdeki dönemde Beykoz Kundura’nın kültürel konumlandırmasında ve izleyici deneyiminde neleri değiştirmeyi planlıyorsunuz?
Yeni nesil izleyicilerin kültür-sanatla ilişkisini yalnızca değişen tüketim alışkanlıkları ve deneyim beklentileri üzerinden değerlendirmiyorum. Özellikle gençlerin kültürel haklara erişimi, fırsat eşitliği ve katılım olanaklarının güçlendirilmesi gerektiğine inanıyorum.
Biz de izleyicilerimizle tek seferlik karşılaşmaların ötesinde, aidiyet ve süreklilik üzerine kurulu ilişkiler geliştirmeyi önemli buluyorum. Önümüzdeki dönemde bu bağı güçlendirecek çalışmaların yanı sıra, gençlerin kültürel yaşama katılımını destekleyen yeni iş birlikleri üzerine araştırmalarımızı sürdürüyoruz.











