WARC ve PHD’nin ortak araştırması, yapay zeka asistanları aracılığıyla gerçekleşen tüketici harcamasının 2030’a kadar 3,35 trilyon dolara ulaşacağını öngörüyor. Bugün 944 milyar dolar seviyesinde seyreden bu hacim küresel harcamanın %1,3’üne karşılık geliyor. Dört yıl içinde oran %3,8’e çıkacak. Telekomünikasyon, finansal hizmetler ve seyahat kategorileri dönüşümün merkezinde konumlanırken markalar hem insan hem makine tarafından okunabilir bir varlık kurma zorunluluğuyla karşı karşıya kalıyor.
Asistanlar bilgi aracılığından satın alma kararına geçiyor
Üretken yapay zeka araçlarının ilk dalgası kullanıcıya bilgi toplama ve karşılaştırma konusunda yardımcı oluyordu. Araştırmanın işaret ettiği yeni aşamada kullanıcı, kararın kendisini sisteme devrediyor. Asistan seçenekleri tarıyor, alternatifleri kıyaslıyor ve rutin ya da karmaşık alımları doğrudan tamamlıyor.
Bu geçiş dört yıl içinde chatbotların bugünkü işlem hacminin üç katını yönetmesi anlamına geliyor. Tüketim kararlarının büyük çoğunluğu insanların elinde kalmaya devam edecek. Yine de markaların dikkat ve tercih için verdiği rekabetin kuralları ile satış stratejilerinin kurgusu bu ara katman nedeniyle yeniden yazılacak.
Telekomünikasyonda yapay zeka aracılı harcama %611,9 büyüyecek
Araştırma, ajanların en güçlü konumu tekrarlayan, kolay karşılaştırılabilen ve veriye dayalı alımlarda kuracağını ortaya koyuyor. Bu tanıma en çok uyan kategori telekomünikasyon ve altyapı hizmetleri. Segmentte yapay zeka aracılığıyla yönetilen harcama 2026’daki 57,6 milyar dolar seviyesinden 2030’da 410,3 milyar dolara yükselecek. Artış oranı %611,9.
Finansal hizmetler 237,9 milyar dolarlık hacimle %235,3 büyüyecek. Çok sayıda değişkenin aynı anda karşılaştırılmasını gerektiren karmaşık kararlar bu ivmenin ana kaynağı. Seyahat ve ulaşım tarafında arama, planlama ve rezervasyon süreçlerini ajanlar üstlenecek. Kategorinin hacmi 275,6 milyar dolara ulaşarak %252,8 artacak.
Gıda, alkollü içecek, meşrubat ve perakende gibi gündelik tüketim alanlarında da yapay zekanın etkisi hızla genişleyecek. Bu kategorilerde belirleyici olan unsurlar kolaylık, tekrar ve kişiselleştirme.
Otomobil ve ilaçta devretme refleksi henüz oluşmuş durumda
WARC ve PHD, yüksek bedelli ve seyrek yapılan alımların ajan ekonomisine sınırlı alan bıraktığını vurguluyor. Otomobil ve tüketici elektroniği bu grubun başında geliyor. Farmasötik ürünler ve sağlık kategorisi ise mahremiyet kısıtları nedeniyle dışarıda kalıyor. Belirleyici eşik güven. Tüketicinin maliyetli ya da özel hayatına dokunan bir kararı devretmesi için sisteme duyduğu güvenin belirli bir olgunluğa ulaşması gerekiyor.
Kişisel bakım, kozmetik, giyim ve aksesuar kategorileri farklı bir nedenle direnç gösteriyor. Bu alanlarda tercihi büyük ölçüde kulaktan kulağa yayılım ve içerik üreticileri şekillendiriyor. Ajanların etkisi burada da görülecek, ancak ölçek diğer kategorilerin gerisinde kalacak.
Küresel harcamanın %67,9’u on pazarda toplanacak
Yeni ekonominin coğrafyası dar bir alana sıkışıyor. Araştırmaya konu olan on pazar, 2030’da yapay zeka ajanları tarafından yönetilen küresel harcamanın %67,9’unu oluşturacak.
Açık ara lider ABD. Ülkenin hacmi 1,1 trilyon dolara ulaşarak dünya toplamının %31,9’una karşılık gelecek. Çin 505,8 milyar dolarla ikinci sırada yer alacak ve toplamın %15,1’ini üstlenecek. Bu performansı dijital platformların entegrasyon kabiliyeti ile yapay zekaya yönelik kamu desteği besliyor. Podyumu 131,2 milyar dolar ve %3,9’luk payla Birleşik Krallık tamamlıyor.
Marka inşası artık makine mantığını da hesaba katıyor
Tablonun markalar açısından karşılığı net bir görev genişlemesi. Strateji bundan sonra insanı ikna etmenin yanında makineyi okumaya ikna etmek üzerine kurulacak. Bunun operasyonel karşılığı yapılandırılmış ve yapay zeka tarafından okunabilir veri, keskin biçimde ayrışan marka varlıkları ve hem insanların hem akıllı arayüzlerin yorumlayabileceği tutarlı bir anlatı.
PHD Worldwide Chief Strategy Officer’ı Rohan Tambyrajah, markaların hem anlam hem makine mantığı düşünülerek tasarlanması gerektiğini söylüyor. Tambyrajah’a göre yaratıcılık merkezi konumunu koruyacak, ancak yanına satın alma kararlarını süzen sistemleri etkilemeye dönük yeni bir yetkinlik seti eklenecek.
Araştırmanın çıkardığı üç sonuç şöyle özetlenebilir. Yapay zeka ajanları için optimizasyon, arama motorları döneminde SEO’nun oynadığı role benzer bir disiplin olarak kurumsallaşıyor. Yapılandırılmış veriye, güvenilir bilgiye ve ayrışan bir kimliğe sahip markaların asistanlar tarafından önerilme ihtimali yükseliyor. Reklam bilinirlik inşasındaki gücünü korurken yapay zeka tarafından anlaşılabilir olmak yeni bir rekabet parametresine dönüşüyor.
