RISJ (Reuters Institute for the Study of Journalism) tarafından hazırlanan dünya çapında haber tüketimine ilişkin en kapsamlı çalışması olan Dijital Haber Raporu’nun bu yılki sonuçları yayınlandı.
Bu yılın raporu, YouGov’un dünya nüfusunun yarısını kapsayan 46 pazarda 93 binden fazla online haber tüketicisiyle yaptığı bir ankete dayanan yeni bilgileri ortaya koyuyor.
Rapor, içerik oluşturucuların, TikTok veya Snapchat gibi sosyal medya platformlarında bilgi sohbeti liderleri olarak gazetecileri geride bıraktığını, gazetecilerin ve diğer bilgi profesyonellerinin ise Twitter ve Facebook’ta önemli bir varlığa sahip olduğunu gözler önüne seriyor.
Çalışma, dünyadaki bilgi tüketimine ilişkin verileri ve eğilimleri ortaya koyuyor. 2023 Dijital Haber Raporu’na göre, 2017’de dünya genelinde insanların yüzde 63’ü haberlere çok ya da yoğun ilgi gösterdiğini söylerken, bu oran 2023’te yüzde 48’e düştü.
Medya, herhangi bir ülkede hem kamusal hem de siyasi hayatın temel bir kurumu ve dijital çağda içeriklerini dijitalleştirme adımını atmış ve tüm çevrimiçi kanallarda varlığını sürdürüyor.
Kitleler influencer’lara akın ediyor
Çalışmanın amacı, izleyicilerin sosyal ağları kullanırken nelere dikkat ettiğini keşfetmek. Reuters Institute for the Study of Journalism gelen bu soruyla karşı karşıya kaldıklarında, gazetecilerin Twitter ve Facebook’taki sohbete öncülük ettiğine, etkileyicilerin ve içerik oluşturucuların ise Instagram, TikTok veya Snapchat gibi daha yeni platformlara hakim olduğuna dikkat çekiyorlar.
Rapordan, sadece belirli sosyal ağlarda influencer’lara verilen önemin değil, aynı zamanda belirli konuşma konularının belirli platformlarda daha iyi bir yer bulmasının önemini vurguluyorlar. Örneğin, Twitter kullanıcılarının siyaset veya iş dünyasıyla ilgili konulara katılma olasılığı daha yüksekken, TikTok kullanıcıları platformu eğlence ile ilgili gönderilere erişmek için kullanıyor.
“Reuters Dijital Haber Raporu” 2023’ün öne çıkan bulguları:
- Son yıllarda yaşanan Covid-19 pandemisi veya Ukrayna Savaşı gibi krizler, medyada dijital, mobil ve diğer platformlara odaklanan bir stratejiye doğru hızlanan değişimleri ortaya koyuyor.
- Ankete katılanların %22’si, 2018’e göre %10 daha az, web siteleri veya uygulamalar aracılığıyla haberleri tüketmeyi tercih ettiklerini belirtiyor. Daha genç kullanıcılar, haberlere sosyal ağlar, arama ve hatta toplayıcılar gibi alanlardan erişmeyi tercih ediyor.
- Facebook en yaygın kullanılan sosyal medya olmaya devam ediyor ancak gazetecilik dünyasındaki etkisi azalıyor.
- Televizyon veya yazılı medya gibi geleneksel medyanın tüketimi, analiz edilen pazarların çoğunda yer almakta ve çevrimiçi ve sosyal medya tüketimi bu açığı kapatamıyor. Tüketiciler haber içeriğine geçmişe göre daha seyrek erişiyor.
- Hanehalkı bütçelerinin baskı altında olduğu ve halkın önemli bir kısmının ücretsiz olarak erişebildiği haberlerden memnun olduğu düşünüldüğünde, çevrimiçi haber ödemelerindeki artışın dengelenmekte olabileceğine dair işaretler var.
- Önceki yıllarda olduğu gibi, dijital aboneliklerin büyük bir kısmının sadece birkaç üst sınıf yayıncıya gittiği görülüyor.
- Ülkeler genelinde online kullanıcıların çoğu, haberleri izlemek ya da dinlemek yerine hâlâ okumayı tercih ettiklerini söylüyor. Metin, bilgiye erişimde daha fazla hız ve kontrol sağlıyor, ancak Filipinler ve Tayland gibi birkaç ülkede katılımcılar artık videoyu metne tercih ettiklerini söylüyor.
- Haber podcast’i, eğitimli ve genç kitlelerde yanıt bulmaya devam ediyor ancak genel olarak azınlık bir faaliyet olarak kalıyor. Katılımcıların yaklaşık üçte biri (%34) aylık olarak bir podcast’e erişirken, %12’si haber ve güncel olaylarla ilgili bir programa erişiyor.
Raporun Türkiye Görünümü
Ankete katılanların yüzde 40’ı çoğu zaman haberlere güvendiğini söylerken, bu oran geçen yıla kıyasla iki puan düşüş gösterdi. Türkiye’de ise bu oran geçen yıla göre bir puan düşüşle yüzde 35 düzeyinde düz denebilecek bir çizgi izledi.
Raporda haber kaynağı bakımından 2015-2023 yılları arasında Türkiye’deki değişimde en büyük farklılık gazete ve dergi gibi matbu haber kaynaklarının oranında görülüyor. 2015’te yüzde 50 olan bu oran bu yıl yüzde 21’e düşmüş durumda.
Sosyal medya da dahil olmak üzere online haber kaynakları da düşmekle beraber, yüzde 75 ile en yüksek haber kaynağı olmaya devam ediyor. TV’nin yeri ise yüzde 75’ten yüzde 56’ya gerilemiş bulunuyor.
Raporun Türkiye ile ilgili bölümünde, medyanın büyük kısmının hükümet kontrolü altında olduğu, eleştirel seslerin dijital ve sosyal medyada da kısıtlandığından söz ediliyor.
Sınır Tanımayan Gazeteciler Örgütü’nün (RSF) hükümetin “internette neredeyse sistematik sansür” politikası izlediği tespitine yer verilen raporda Türkiye’nin dünya basın özgürlüğü endeksinde 180 ülke arasında 165’inci sırada yer aldığı hatırlatılıyor.
